Posle niza pokušaja, tokom druge polovine XIX i većeg dela prve polovine XX veka, neposredno nakon završetka Drugog svetskog rata, 1946. godine, osnovana je muzejska ustanova pod nazivom: Gradski muzej Sremska Mitrovica.

Osnivanje muzeja u Sremskoj Mitrovici usko je vezano za arheološke nalaze iz vremena rimskog grada Sirmijuma, koga je Amijan Marcelin (oko 330-400.g.n.e.), poslednji veliki rimski istoriograf, nazvao ‘mnogoljudnom majkom gradova’ – urbium matris populosae et celebris.

Međutim, sticajem društvenih okolnosti u formiranju muzejske ustanove odlučujući faktor su bili istorijski spomenici crkvenih obreda. Prvog maja 1946 u „Maloj crkvici” otvoren je Muzej crkvene umetnosti (MCU), jedan od prvih te vrste u Demokratskoj Federativnoj Jugoslaviji, sa ceremonijalnim otvaranjem 30. juna iste godine.

Na osnovu Uputstva Odeljenja za prosvetu Glavnog izvršnog odbora Autonomne Pokrajine Vojvodine od 2. novembra, kojim je regulisana i muzeološka problematika, 23. novembra 1946. osnovan je Gradski muzej u Sremskoj Mitrovici, kao muzej kompleksnog tipa sa arheološkom, etnografskom, istorijskom, umetničkom i prirodnjačkom zbirkom. U sastav Gradskog muzeja ušla je i postavka MCU a na čelu istanove je , kao dobrovoljni saradnik, bio arh. Branko Vasilić, Terenski rad organizovan je na teritoriji tadašnjih pet sremskih srezova (sremskomitrovački, šidski, rumski, staropazovački i zemunski) preko mreže saradnika – „poverenika za starine”. Takav način rada omogućio je organizaciju tematskih izložbi i niz drugih aktivnosti različitog obima i karaktera, što je uz ostale pretpostavke (prostorne i kadrovske) omogućilo da je postavka Gradskog muzeja otvorena za javnost 31. maja 1948. godine.

Administrativno-upravne promene u Sremu, do kojih je došlo početkom šezdesetih godina druge polovine XX veka, uticale su da je Sresko veće Narodnog odbora sremskomitrovačkog, 24. decembra 1952. donelo odluku o promeni naziva Gradski muzej u MUZEJ SREMA čime je ustanova prešla na finansiranje od strane Sreza. U narednom vremenskom periodu, do kraja 2011. bilo je nekoliko statusnih promena u pogledu delatnosti, nadležnosti institucije i njenog finansiranja. Godine 1953. u sastav Muzeja Srema ušla je i novoosnovana Umetnička galerija, koja je uz Stalnu muzejsku postavku, lapidarijum Muzeja Srema, Muzej crkvene umetnosti, istorijsku postavku na prostoru Spomen parka u Sremskoj Mitrovici, stalnu izložbu o životu i radu komunista – robijaša u kaznionama Kranjevine Jugoslavije Robija – škola revolucionara, Memorijalnu izložbu Rohalj baze i stalnu istorijsku postavku Srem kroz vekove, decenijama prezentovala prošlost Srema od najstarijih praistorijskih nalaza do kraja Drugog svetskog rata (1945).

Kompleksnost muzeološke delatnosti realizovana je uz angažovanje preko 60 muzejskih radnika, u različitim svojstvima, i brojnih muzejskih saradnika, posebno od početka prvih sistematskih arheoloških iskopavanja Sirmijuma (1957), kada su radu arheoloških ekipa učestvovali istaknuti jugoslovenski i svetski priznati arheolozi čijom je zaslugom Muzej Srema postao značajno mesto na muzeološkoj mapi Srbije, odnosno Jugoslavije. Neka od arheoloških otkrića koja su u vlasništvu Muzeja Srema, kao što su: unikatni zlatnici Konstantina Velikog kovanih između 317 i 337. godine, sunčani sat od mermera s kraja I – početak II veka nove ere, zlatni relikvijar iz prve polovine V v. n. e. , 85 spomenika benificijara sa Jupiterovog svetilišta, zlatna pojasna avarska garnitura iz VII veka i niz drugih značajnih muzealija, ne samo iz Arheološkog, nego i drugih muzejskih odeljenja: Istorijskog, Odeljenja istorije umetnosti, Etnološkog odeljenja i Prirodnjačke zbirke čine njegovu prepoznatljivost i specifičnost na našim prostorima.

Pored prezentacije muzejskog materijala na stalnim postavkama, značajan vid prezentovanja svih odeljenja predstavljale su i tematske izložbe, od kojih su najistaknutije sledeće:

Izložba slavenskih umetnika (1947. godine),
Retka i stara knjiga od XV do XIX veka (1950),
Srpska rukopisna i štampana knjiga;
Prvi srpski ustanak i Vojvodina (1954),
Praistorijske kulture u Sremu;
Pasteli, crteži i grafike Milivoja Nikolajevića (u koprodukciji);
Nadežda Petrović i počeci modernog srpskog slikarstva (koprodukcija, 1963);
Srpsko slikarstvo XIX veka (u saradnji sa Narodnim muzejom u Beogradu, 1965);
Jubilarna izložba Muzeja Srema (1976),
Prva izložba dečijih likovnih radova (1987);
Rimski carski gradovi u Srbiji: Sirmium – Romuliana – Naissus (koprodukcija, 1994),
Ikone i građanski portreti iz zbirke Muzeja Srema od XVII do XX veka (1995),
Sremska Mitrovica na starim razglednicama 1890 – 1940 (1998),
Stočarstvo i zemljoradnja – predmeti iz etnografske zbirke Muzeja Srema (2001),
Akvizicije Muzeja Srema 2001 – 2005 (2006),
Ledeno doba (gostujuća izložba, 2007)

i više stotina drugih autohtonih, koprodukcionih i gostujućih izložbi različitog obima i karaktera.

Novinu u radu Muzeja Srema predstavljalo je informativno-propagandna aktivnost definisana kroz manifestaciju Noć muzeja, prvi put u Sremskoj Mitrovici organizovana 2008. godine.

Pored navedenih, i drugih aktivnosti realizovanih po Zakonu o zaštiti kulturnih dobara, Muzej Srema je posebnu pažnju posvetio afirmaciji prošlosti Srema. Taj vid aktivnosti odnosio se i na organizovanje različitih predavanja i održavanja stručnih i naučnih skupova (uz učešće, kako domaćih muzejskih radnika, tako i istaknutih naučnih radnika iz zemlje i inostranstva), kao što su:

O važnosti Muzeja (1948),
Istorija Mitrovice kroz vekove (1951),
Iskopine Sirmijuma u savremenom životu Sremske Mitrovice (1960),
Veče baroka (1963),
Suštinska sporna pitanja između Srba i Hrvata (1991),
Rimski carski gradovi u Srbiji: Sirmium – Romuliana – Naissus (1994),
Hajdučija u Sremu u XVIII i početkom XIX veka; Kontroverze o karakteru rata u Jugoslaviji 1941 – 1945 (1995),
Naučni skup „Braća Ruvarac u srpskoj istoriografiji i kulturi”(1996),
Srpski narodni pokret u Vojvodini 1848 – 1849 (1999),
regionalni seminar arheologa i konzervatora iz jugostočne Evrope organizovanog od strane ICCROM-a, Narodnog muzeja u Beogradu i Odeljenja za preventivnu zaštitu DIANA u Beogradu (2006),
predavanje Ktitorska grobnica Despota Srefana Lazarevića u crkvi manastira Manasije, 
prezentacija Avarski pojas građanima Srema (2007) 
koorganizatori skupa RFRC zajedno sa Narodnim muzejom u Beogradu 2010. 
Istovremeno stručni radnici Muzeja Srema učestvovali su na brojnim stručnim i načnim skupovima organizovanim u Republici Srbiji, ali i drugim evropskim zemljama iz bližeg i daljeg okruženja. 

Bogata je i izdavačka delatnost Muzeja Srema je okrunjena muzejskim časopisom Zbornik Muzeja Srema (1995, prvi broj- do sada objavljeno 8 brojeva).

Međutim, prvi naslov u izdanju Muzeja Srema, pod nazivom: Prilog proučavanju prošlosti grada Sremske Mitrovice u XVIII veku, pojavio se 1951.g., nakon čega su iz pera muzejskih radnika i saradnika Muzeja Srema, u izdanju Muzeja ili svojstvu suizdavača, svetlost dana ugledali brojni katalozi, monografije i studije, između ostalih, i naslovi:

Sremska Mitrovica,( monografija, 1969), 
Spomen groblje (1980),
Grgurevci u revoluciji (1986), 
Sremskomitrovačka hronika (1987),
Sirmijum – panorama panonske prestonice (1988),
Zlodela i gresi, Partizansko selo Manđelos (1990),
Ikone i građanski portreti iz zbirke Muzeja Srema od XVII do XX veka (1995),
Tradicionalna ishrana Srba u Sremu (1996) zbornik radova sa naučnog skupa „Braća Ruvarac u srpskoj istoriografiji i kulturi”,
Novac i bankarstvo u prošlosti Srema (1997),
Jevreji u Mitrovici (1998),
Znamenite ličnosti Srema od I do XXI veka (2003),
Romi u Sremu (2004),
Šezdeset godina Muzeja Srema (1946 – 2006), (2006),
Sirmijum – Sremska Mitrovica (hronologija, 2011),

Bora Čekerinac
muzejski savetnik, istoričar

Branko Vasilić, sin mitrovačkog gradonačelnika Teodora Vasilića (1907-1914), osnovnu školu i gimnaziju završio je u Sremskoj Mitrovici. Studirao je i diplomirao na Tehničkom fakultetu u Drezdenu (Nemačka). Nakon studija i praktičnog rada u Drezdenu i Parizu, zaposlio se u državnoj službi kod Građevinske direkcije u Zagrebu (1928.g.) gde je ostao do kraja Drugog svetskog rata. Tokom Drugog svetskog rata ilegalno je pomogao Narodnooslobodilački pokret. Posle rata, iz porodičnih razloga, prešao je iz Zagreba u Sremsku Mitrovicu gde se zaposlio u Okružnom narodnooslobodilačkom odboru za Srem, pri Građevinskom-tehničkom odseku. Karakter posla koji je obavljao, obrazovni profil i izražen afinitet prema kulturno-istorijskim spomenicima uticali su na njegov stav da je potrebno sakupljati, čuvati i prezentovati spomeničko blago (podaci o inž. arh.)

Irina Nepokojčickaj. Značajno mesto u razvoju mueološke delatnosti u Sremskoj Mitrovici posle Drugog svetskog rata pripada Irini Nepokojčickajoj. Ruska emigrantkinja koja se kao jedanaestogodišnja devojčica sa roditeljima nastanila u Mitrovici je posle završene gimnazije u Kikindi (1927), bezuspešno pokušavala da upiše slikarsku akademiju u Zagrebu. Visokoškolsko obrazovanje nastavila je u istom gradu, na Tehničkoj visokoj školi (arhitektonski odsek). Nakon studija (1937), zaposlila se kao crtač u Hidrotehničkom odeljku u Sremskoj Mitrovici. Posle rata zaposlila se kao inženjer arhitekture u Građevinsko-tehničkom odeljku pri Odseku za naselja i zgrade, kao referent Odeljka za zgrade, koji je obuhvatao projektovanje, podizanje i održavanje arhitektonskih objekata i kontrole svih sektora umetničko-tehničkog stvaralaštva, što joj je omogućilo da, u spoju afiniteta prema umetnosti, stečenog obrazovanja i trenutnih radnih pozicija, izgradi i afirmiše stav o potrebi zaštite i time da pun doprinos postavljanju crkvene umetnosti u Sremskoj Mitrovici.