STALNA ARHEOLOŠKA POSTAVKA

LAPIDARIJUM

Hodnik i dvorište Muzeja Srema na Trgu Svetog Stefana 15 su  izložbeni prostor kamenih spomenika, većinom iz rimskog perioda. Neki od ovih spomenika su prikupljeni još u 19. veku. Većina ih je, međutim,  pronađena prilikom slučajnih kopanja u privatnim dvorištima ili na njivama u okolini grada, ali isto tako i prilikom arheoloških istraživanja. U ovom prostoru se mogu videti kako nadgrobni spomenici, poput stela-nadgrobnih ploča  sa očuvanim predstavama pokojnika i natpisa,  tako i  desetak sarkofaga rađenih u mermeru i krečnjaku.  Sarkofazi su bogato ukrašeni bilo predstavama pokojnika, zatim fantastičnim životinjama, Genijima, lavovima ili scenama iz mitologije poput fragmenta prednje strane sarkofaga sa scenom iz mita o Apolonu i Marsiji. 1

 U vlasništvu Muzeja Srema je i veliki broj žrtvenika, pogotovo sa lokaliteta Beneficijarna stanica, gde je u okviru jedne vrste carinarnice, na prostoru hrama, pronađeno oko 85 žrtvenika, od kojih je 79 očuvano sa natpisima. Ovi žrtvenici se mogu datovati u drugu polovinu drugog i prvu polovinu trećeg veka.

U okviru izložbene postavke predstavljen je i jedan od najlepših spomenika iz ranog perioda naseljavanja rimske populacije. To je nadgrobni žrtvenik podignut centurionu Titu Kominiju Severu, rođenom u Vijeni, ondašnjoj provinciji Galiji Narbonensis, danas Francuska. 2

U okviru dvorišta muzeja Srema nalazi se i jedna prostorija ville urbane (gradske kuće) koja se prostirala ispod  muzejskog prostora i okolnih zgrada. Glavni razlog prezentacije ove prostorije je očuvani mozaički pod sa geometrijski šarama karakterističnim za početak četvrtog veka. Prostorija je definisana kao dvorana za prijeme, a imala je i sistem centralnog podnog grejanja.  U toku saradnje sa francuskih gradom Neverom, urađena je sanacija krova na konstrukciji   koja je prekrivala lokalitet, a zatim je delimično finansirano vraćanje mozaičkog poda na originalno mesto.

 

PROSTORIJA  II 

Pored rekonstrukcije keltske kuće čitava prostorija je posvećena rimskoj vojsci, tj. naoružanju i opremi rimskih legionarski i pomoćnih trupa koje su boravile na prostoru Sirmijuma i okoline. Kroz više od 170 ekponata prikazani su predmeti različitog karaktera koji su korišćeni od strane moćne rimske vojske. Počev od fragmenata rimskih vojničkih diploma koje su davane vojnici posle časno završene vojne službe, preko primeraka ranih rimskih šlemova nađenih na ušću reke Bosut u Savu, kod Sremske Rače, nekoliko ukrasa  i držača šlemova iz raznih perioda, preko tri tipa oklopa (lorike)- segmentate, skvamate i hamate, kao i umba-središnjeg dela štita. Delovi vojne odeće predstavljeni su upotrebnim i ukrasnim delovima vojnog pojasa, počev od različitih tipova kopči, raznih jezičaka i okova.  U sledećem segmentu vojne vitrine nalaze se primerci konjske opreme, među kojima su i amuleti, kao i ukras sa sedla konja, veoma redak nalaz u svetu.

U drugoj vitrini su prikazani primerci rimskih kopalja, među njima i jedan vrh piluma, specijalnog koplja koji je mogao da prođe kroz neprijateljski štit, rimski mačevi- gladius i spata, delovi za kačenje mača, kao i primerci strelica koji se mogu datovati od prvog do četvrtog veka naše ere.

Na zidu se nalazi opeka sa otiskom rimske sandale – možda vojničke –  sa otiscima klinova kojima je kožna sandala ojačana radi sigurnijeg hoda.

Na zidu je slika našeg eminentnog slikara Dragana Martinovića- ona predstavlja umetnikovu interpretaciju Sirmijuma

 

PROSTORIJA  IV

– vrata nadesno iz prostorije II  

Izložen je odabir poljoprivrednih alatki (plugova, motika, ašova, sekira) korišćenih u procesu proizvodnje hrane na imanjima villa rustica sa različitih prostora Srema, kao i razne alatke e alatke (dleta, sekači, klješta) korišćene u proizvodnjama različitih predmeta od drveta, kamena i kože. Izložene su i udice za ulov riba.

Na posebnom postamentu prezentovan je deo većeg kamenog mlina koji je služio za mlevenje žitarica.

U dve vitrine predstavljeno je bogatstvo oblika posuda rimske uvozne i provincijalne keramike koja je korišćena u Sirmijumu od prvog veka do kraja četvrtog. Među posudama je i fragment ostrakona- fragmenta dna keramičke posude koji je poslužio kao podloga za pisanje poruke.

Takođe su izloženi i primerci reljefnih terra sigillata posuda sa lokaliteta Beneficijarna stanica.

Prezentovani su i antefiksi u obliku pozorišnih maski, kao i jedan u obliku orla, pored njih se nalaze i deo pozorišne  ili pogrebne maske, kao i jedna dečja igračka u obliku kokoške.

Vitrina sa mernim instrumentima –  izloženi su bronzani predmeti vezani za merenje: vaga za merenje, merica za tečnosti, visak, zatim nekoliko kamenih tegova za merenje različitih težina sa obeleženim merama. 

 

PROSTORIJA  V

Vitrina sa  staklom – izložene su staklene posude koje su služile različitoj nameni, ili kao pehari i čaše, činije, tanjiri, ali i kao posude za parfeme. Prikazane su i različite tehnike ukrašavanja staklenih posuda kroz nekoliko fragmenata: dietrum, urezivanje različitih motiva, bojenje stakla, ubacivanje bobica različitih boja.

Vitrina sa bronzanim posudama – izložene su čitave bronzane posude, ojnohoe, krčazi i patere i različiti delovi posuda, kao što su noge (uglavnom u obliku kandži lava) i drške koje su ukrašene različitim motivima (Sfinga, Menade, lik mladića, glava ovna), zatim su izloženi ključevi i brave, među kojima i tzv. Prsten ključevi koji su služili za zaključavanje manjih kutija u kojima su se čuvale dragocenosti, izloženi su različiti primerci nakita- različiti tipovi pređica, okova, aplikacija, narukvica. Izložene su i dve svetiljke, od kojih je jedna kopija svetiljke sa drškom u obliku konja.

Na velikom postamentu izložen torzo boginje Minerve, nalaz sa iskopavanja imperijalne palate.

Zidna vitrina sa olovnim ikonama podunavskih konjanika – kult podunavskog konjanika je poštovan na prostorima Srema a njegova religiozna simbolika ukazuje na kosmička tumačenja ljudske sudbine. U gornjem registru je uobičajeno predstavljen Nepobedivi bog Sol u kvadrigi, ili bog Sol i  boginju Luna.  Brojni primerci ikona ovog veoma zanimljivog kulta koji još uvek nije u potpunosti definisan možda potvrđuje teoriju o njihovoj izradi u sirmijskim radionicama.

Zidna vitrina sa bronzanim figurinama- iz nevelikog broja bronzanih figurina koje su pronađene na prostoru Sirmijuma i okoline izložene su kopije figurine kućnog božanstva Lara, figura boga trgovine Merkura (Hermesa),  i glava boga Apolona.

Čitav zid je posvećen ranohrišćanskom periodu u Sirmijumu, sa opisima mučeništva poznatih mučenika Sirmijuma, Irineja, Dimitrija, Sinerota i Anastasije, planovima i opisima crkava i nekropola, kao i brojnim natpisima od kojih je najznačajniji natpis sa pomenom svetog  Irineja.

Izložena je grobnica iz Čalme koja je oslikana freskama, kao i brojni sitni nalazi vezani za ranohriščanski život u Sirmijumu i okolini.

Skulpture Sirmijuma – Skulptura boga Dionisa, kopija glave boginje Venere iz Taurunuma (današnji Zemun) čiji original se nalazi u Arheološkom muzeju u Zagrebu, glava jednog od Dioskura, glava boginje Tihe sa imperijalne palate, glava boginje Dijane iz Putinaca (okolina rimske Basianae), glava mladića (možda imperator Tit Flavije), mermerni štit sa glavom Meduze – verovatno deo velike skulpture boginje Minerve.

Arhitektonski elementi iz Sirmijuma – prezentovani su delovi zidnih obloga, njihovih baza i završetaka sa različitim predstavama na njima.

 

PROSTORIJA VI

Izloženi su  delimično rekonstruisani eksluzivni portreti imperatora i kompozicija rađeni od egipatskog purpurnog porfira pronađeni  na lokalitetu 85-carska palata.

 

PROSTORIJA VII

Hologram avarskog pojasa – U vlasništvu Muzeja Srema nalazi se i 10 elemenata paradnog zlatnog pojasa (kopča, veliki jezičak, pet pseudokopči u obliku sove, pojasni okov za kačenje, manji okov u obliku jezička spojen sa štitastim okovom i kružni okov)  avarskog princa iz VII veka. U okviru postavke ovi elementi su prezentovani putem hologramske projekcije.  Težina očuvanih elemenata je oko 1, 07 kg zlata (deo težine odlazi na umetnute ukrase od poludragog kamenja i stakla) a ukrašeni su  livenjem, otiskivanjem, pseudogranulacijom, ažuriranjem, kluazon tehnikom.  

Avarski materijal je prezentovan u jednoj vitrini sa nalazom mača, ušica mača i uzengija iz konjaničkog groba u blizini Manđelosa. Izloženi su i elementi – jezičci pojasa pronađeni prilikom istraživanja Sirmijuma i okoline, a takođe i jedna naušnica pronađena na avarskoj nekropoli na ulazu u selo Manđelos.

Natpis sa  opeke – iz vremena avarske opsade Sirmijuma 579-582.g. je i ovaj poslednji antički natpis u Panoniji koji predstavlja molitvu nekog od građana Sirmijuma da Isus Krist zaustavi Avare i spase grad i onoga koji je pisao. Natpis je živo svedočanstvo o teškoćama kroz koje su prolazili građani Sirmijuma u toku tri godine opsade grada. 

Germanski materijal- u vitrini je prezentovan materijal vezan za boravak germanskih plemena, Istočnih Gota i Gepida u samom Sirmijumu i okolini. Izloženi su različiti tipovi posuda specifičnih za ova plemena, zatim stakleni riton, nekoliko vrhova strelica, jedna kopča za pojas od kosti kao i češalj. Većina predmeta je pronađena u grobovima pripadnika ovih naroda.